Złożoność środowiska zewnętrznego każdego organizmu oraz niejednakowa ważność poszczególnych czynników otoczenia dla różnych organizmów stwarzają w praktyce konieczność hierarchizacji czynników środowiska, wyodrębniania czynników o podstawowym znaczeniu dla istnienia organizmu oraz mniej ważnych, które wpływają na przebieg tylko niektórych reakcji ekologicznych i fizjologicznych i wreszcie takich, które dla organizmów mają małe znaczenie lub nie mają go wcale. Wynika to z określania środowiska jako systemu funkcjonalnego. Wyodrębnienie czynników biotycznych i abiotycznych środowiska to najwcześniejsza próba klasyfikacji. Czynniki biotyczne obejmują oddziaływania, których źródłem są inne organizmy, natomiast czynniki abiotyczne, to kompleks oddziaływań, wynikających ze składu chemicznego oraz stanów fizycznych środowiska. Praktyczne zastosowanie tego podziału jest jednak utrudnione, ponieważ tak oczywisty element środowiska organizmów, jak zasoby pokarmowe, może należeć do czynników abiotycznych (np. u roślin zielonych) lub biotycznych (zwierząt). Stan fizyczny środowiska nie zawsze jest przy tym uwarunkowany czynnikami klimatotwórczymi, np. mszyce żerujące na liściach roślin znajdują się w warunkach ... czytaj dalej
Życie może istnieć tylko przy określonym stopniu organizacji materii, realizacja procesów życiowych uzależniona jest przy tym od spełnienia szeregu warunków sformułowanych przez Lafleura. 1. Życie może powstać i rozwijać się tylko w warunkach zróżnicowania materii na pierwiastki. W otoczeniu istot żywych muszą występować liczne pierwiastki wchodzące w ich skład, zdobywanie ich umożliwia realizację procesów wzrostu i rozwoju organizmów. 2. Życie może istnieć tylko w takich warunkach termicznych, w których mogą powstać i istnieć złożone związki organiczne. Warunki te stanowią tylko mały wycinek skali temperatur występującej, w przyrodzie. Życie należy do zjawisk „zimnych” przebiegających w dolnej skali temperatur. Przeżycie organizmów jest możliwe w zakresie temperatur od — 270 do +150° C, jednak większość organizmów wytrzymuje temperatury tylko od 0 do 80° C, a zachowuje swą aktywność w granicach od 0 do 30° C. Temperatury wykraczające poza ten zakres są raczej temperaturami przeżycia, nie zaś normalnej aktywności życiowej. Warunki termiczne życia są więc zbliżone do tych, w których woda występuje w postaci cieczy. 3. Życie może istnieć tylko w określonych warunkach gęstości i ... czytaj dalej
Punktem wyjścia do poszukiwań tych czynników środowiska, które mają największe znaczenie dla organizmów są dwie zasady autekologiczne, sformułowane przez A. Thienemanna (1942). 1) Żywe organizmy związane są z otoczeniem przede wszystkim poprzez swe potrzeby życiowe. Zasada ta stanowi przesłankę metodologiczną, według której podstawowych związków, a co za tym idzie i czynników środowiskowych mających decydujące znaczenie dla organizmu, należy poszukiwać opierając się na znajomości biologii gatunku i jego wymagań. 2. Wymagania organizmu wynikają z jego przystosowań morfofizjolo-gicznych w zasadzie stałych w określonym czasie. Przystosowania te pozostają w ścisłym związku z właściwościami miejsca bytowania, jakie wybiera dany gatunek w przyrodzie. Druga zasada A. Thienemanna precyzuje sformułowania pierwszej. Wiadomo bowiem, że większość gatunków występuje tylko na określonych stanowiskach, charakteryzujących się specyficznym układem stosunków środowiskowych. Każdy z gatunków biologicznych zajmuje określone miejsce w biocenozie — zespole życia, do której musi być również przystosowany. Zasada ta, na długo przed jej sformułowaniem, została podana przez O. Drudego (1913) w pierwszym podręczniku ekologii roślin. ... czytaj dalej
Teoretyczny punkt wyjścia do badań ekologicznych nad monocenem stanowią uogólnienia rosyjskiego fizjologa Sieczenowa_(1861)3 sformułowane jako zasada jedności organizmu i środowiska. Organizm żywy, zarówno roślinny, jak i zwierzęcy, stanowi samoregulujący się, trwający w czasie mechanizm, który jest swoistym układem przepływowym,, ściśle związanym ze swym otoczeniem poprzez procesy przemiany materii. Dla podtrzymania życia organizm czerpie ze środowiska materiały oraz energię, równocześnie wydala produkty przemiany materii i zmienia w ten sposób swoje otoczeni^ Realizacja procesów zachodzących w organizmie uzależniona jest zarówno od organizmu, jak i od jego środowiska, którego stan warunkuje odbywanie się procesów oraz ich przebieg. Związek organizmu ze środowiskiem ma charakter ciągły i nierozerwalny: organizm nie może istnieć poza środowiskiem, oraz wzajemny: środowisko wpływa na organizm a organizm na środowisko. ... czytaj dalej
Przedmiotem badania ekologii organizmów są akcje I reakcje ekologiczne, zachodzące w ramach cyklu pierwotnego w obrębie najprostszego typu ekosystemu, jakim jest monocen. Przy określaniu dwóch elementów składowych monocenu napotykamy odmienne trudności metodologiczne. Organizm, mimo trudności związanych z jego określeniem (Raabe 1954), stanowi jednostkę wyraźnie odgraniczoną od swego otoczenia powłokami ciała. Poprawne określenie biologicznej części monocenu może sprawić trudności tylko w przypadku organizmów kolonijnych. Tu zazwyczaj przyjmuje się jednak, że elementem stanowiącym całość pod względem biologicznym jest kolonia, nie zaś wchodzący w jej skład pojedynczy osobnik, zazwyczaj niezdolny do samodzielnego życia. Znacznie trudniejsze jest definiowanie drugiego elementu monocenu — monotopu, czyli środowiska organizmu. Pojęcie „środowisko” używane jest przez liczne dyscypliny biologiczne i ni etiologiczne, a jego znaczenie bywa rozmaicie rozumiane. Najogólniej pojęcie „środowisko” oznacza sumę wszystkiego, co znajduje się w otoczeniu jakiegoś obiektu żywego lub nieożywionego. Złożoność otoczenia każdego organizmu jest tak wielka, że nie tylko nie można dać wyczerpującego opisu, ale nawet zestawienia ... czytaj dalej