Ekologia

Badania ekologiczne w Polsce rozpoczęto w okresie międzywojennym na gruncie różnych dyscyplin biologicznych. Zoolodzy I leśnicy rozpoczęli badania nad ekosystemami lądowymi, a szczególnie ekologią zwierząt. Do wyróżniających się prac tlgo okresu należą wyniki badań R. Kuntzego, J. Karpińskiego’, K. Petrusewicza i K0 Tarwida. Równocześnie rozwijały się badania z zakresu fitosocjologii oraz ochrony przyrody. Z grona uczo­nych reprezentujących te kierunki wymienić należy S, Kulczyńskiego, X Paczoskiego, B. Pawłowskiego1, D. Szymkiewicza, WŁ Szafera, B. Wo-diczkę. Problematykę ekologiczną w badaniach hydrobiologicznych roz­wijali tacy uczeni, jak J. Bowkiewicz, K. Demel, Z, Koźmiński, A. Li­tyński, J. Mikulski, L. Pawłowski, J.*Rzóska, M. Stangenberg I J. Wisz­niewski. Wra:2 2 pierwszymi wynikami prac badawczych nad ekosyste­mami lądowymi i słodkowodnymi idee ekologiczne zaczęły docierać również do nauk stosowanych, takich jak ochrona lasu i roślin. Osiągnięcia uczonych polskich okresu międzywojennego stworzyły grunt pod powsta­nie i rozwój nauk ekologicznych w Polsce w okresie powojennym, kiedy to ekologia rozwija się już jako samodzielna dyscyplina badawcza. Rys historyczny ważniejszych wydarzeń oraz zarys dorobku ... czytaj dalej

Idea wyodrębnienia spośród różnych systemów biologicznych układów 0    najwyższym stopniu zorganizowania zrodziła się w XIX w. Po raz pierwszy sformułował ją Möbius (1899). Dla takich układów stworzył on pojęcie biocenozy. Jest to skupienie organizmów o określonym składzie gatunkowym, określonych stosunkach ilościowych oraz powiązaniach występujących między komponentami biologicznymi a ich środowiskiem. Badania nad zespołami życia w środowiskach wodnych,, szczególnie morskich, wyprzedziły badania biocenotyczne na lądzie. W pierwszym okresie wiedza ekologiczna o biocenozach wodnych była jeszcze bardzo niewielka. Wyjaśniono strefowość rozmieszczenia organizmów oraz zdefiniowano takie grupy ekologiczne, jak plankton (Hensen 1887), bentos nekton (Haeckel 1890). Ekologiczny punkt widzenia do badań limnologicznych wprowadził Forbes (1887) w swej pracy „The Lake as micro-kosm”. Początek XX w. zaznacza się rozwojem badań nad biocenozami lądowymi. Pierwsze zestawienie pojęć biocenotycznych w odniesieniu do zwierząt podaje Fr. Dahl (1903-1908), w tym samym czasie trzej badacze amerykańscy: Clements (1905-1918), Adams (1906-1915) i Shelford (1907-1913) dali wykład zawierający zarówno zasady, metody, jak i szczegółowe opisy ... czytaj dalej

Badania nad populacjami rozpoczęły się w XVIII w. od opisu zjawisk demograficznych, obserwowanych w populacjach ludzkich. Do ważniejszych odkryć tego wieku należy zaliczyć rozważania Malthusa (1798) nad wykładniczym rozwojem populacji ludzkiej. Verhulst (1838) wykrywa następnie krzywą logistyczną rozwoju populacji, która stanowi zaprzeczenie koncepcji Malthusa. Idea związku przegęszczenia populacji z wymieraniem gatunków przyrodniczych przewija się w pracach Buff ona (1749) i Bruknera (1767), jak wskazuje Naumow (1970) posługiwali się nią liczni przyrodnicy tego okresu. Pierwszych dowodów prawdziwości tej teorii dostarczył Fan* (1843), wykazując związek wskaźnika śmiertelności z zagęszczeniem populacji ludzkiej. Koncepcję wpływu przegęszczenia w przyrodzie na nasilenie walki o byt rozwinął następnie K. Darwin w swej teorii ewolucyjnej. Dane demografów i rozważania ewolucyjne nie miały jednak większego wpływu na rozwój badań ekologicznych nad populacjami. W XIX w. ekologia znajduje się jeszcze na etapie formułowania podstawowych pojęć. Badania dotyczą głównie reakcji ekologicznych osobnika. Materiały do wstępnych badań populacyjnych gromadzone są przez rolników i myśliwych, dotyczą one przede wszystkim okresowej fluktuacji ... czytaj dalej

Badania biogeograficzne rozpoczęte już w XVIII w. przez przyrodników badających obszary terenów pozaueropejskich, rozwijały się w różnych kierunkach. Dla powstania ekologii szczególnie ważne są wyniki tych badań, które wpłynęły bezpośrednio na rozwój koncepcji ekologicznych. W XVIII w. do znanych zoologów prowadzących obserwacje o charakterze ekologicznym należał P. S. Pallas (1741-1811) badający obszary Europy i Azji, głównie imperium rosyjskiego. Pierwsze ekologiczne przedstawienie zagadnień geografii roślin zawdzięczamy A. Humboldtowi (1850), jego sugestywne „Obrazy Natury”, przedstawiające florę różnych stref geograficznych Wenezueli, stanowiły natchnienie dla botaników zajmujących się zagadnieniami geograficznymi. Moment wyodrębnienia się ekologii jako dyscypliny naukowej wiąże się bezpośrednio z ukazaniem się książki duńskiego ekologa i geografa roślin Warminga (1895) pt. „Zbiorowiska roślinne1, zarys ekologicznej geografii roślin”. W pracy tej wykazano, jak czynniki środowiska decydują o składzie, strukturze i gospodarce zespołów roślinnych, W trzy lata później ukazuje się praca Schimpera, w której tezy Warminga zostają rozwinięte, ponadto wskazano na ścisłe powiązania między ekologią ... czytaj dalej

Najwcześniej wyodrębnił się z badań nad historią naturalną zwierząt i roślin kierunek nazwany przez autorów amerykańskich fizjologią środowiskową. W odróżnieniu od fizjologii właściwej, zajmującej się badaniem funkcjonowania poszczególnych organów i układów w obrębie organizmu, fizjologia środowiskowa, która bada reakcje organizmu jako- całości, uważana jest dziś za gałąź ekologii. Bodźcem do podjęcia badań z zakresu fizjologii środowiskowej była praca Reaumura (1735), w której stwierdził on, że suma dziennych temperatur powietrza mierzonych w cieniu jest stała dla poszczególnych okresów fenologicznych (biologicznych pór roku). Reaumur postuluje przy tym przeprowadzenie badań porównawczych nad sumami temperatur i okresami dojrzewania roślin, np. porównanie sumy temperatur, jaka realizuje się w różnych regionach w okresie szybkiego rozwoju roślin zbożowych. Tak ustawiony eksperyment winien być według Reaumura podstawą porównania warunków dojrzewania zbóż w Hiszpanii, Francji oraz strefach chłodniejszych. Koncepcja Reaumura, jak podaje Abbé (1905), zyskała sobie duże uznanie i była przedmiotem licznych badań. Pierwsze uściślenia koncepcji wprowadza współczesny Reau-murowi Adanson. Przyjmuje on jako podstawę ... czytaj dalej