Ekologia

Przedmiotem badania ekologii organizmów są akcje I reakcje ekologiczne, zachodzące w ramach cyklu pierwotnego w obrębie najprostszego typu ekosystemu, jakim jest monocen. Przy określaniu dwóch elementów składowych monocenu napotykamy odmienne trudności metodologiczne. Organizm, mimo trudności związanych z jego określeniem (Raabe 1954), stanowi jednostkę wyraźnie odgraniczoną od swego otoczenia powłokami ciała. Poprawne określenie biologicznej części monocenu może sprawić trudności tylko w przypadku organizmów kolonijnych. Tu zazwyczaj przyjmuje się jednak, że elementem stanowiącym całość pod względem biologicznym jest kolonia, nie zaś wchodzący w jej skład pojedynczy osobnik, zazwyczaj niezdolny do samodzielnego życia. Znacznie trudniejsze jest definiowanie drugiego elementu monocenu — monotopu, czyli środowiska organizmu. Pojęcie „środowisko” używane jest przez liczne dyscypliny biologiczne i ni etiologiczne, a jego znaczenie bywa rozmaicie rozumiane. Najogólniej pojęcie „środowisko” oznacza sumę wszystkiego, co znajduje się w otoczeniu jakiegoś obiektu żywego lub nieożywionego. Złożoność otoczenia każdego organizmu jest tak wielka, że nie tylko nie można dać wyczerpującego opisu, ale nawet zestawienia ... czytaj dalej

Badania ekologiczne w Polsce rozpoczęto w okresie międzywojennym na gruncie różnych dyscyplin biologicznych. Zoolodzy I leśnicy rozpoczęli badania nad ekosystemami lądowymi, a szczególnie ekologią zwierząt. Do wyróżniających się prac tlgo okresu należą wyniki badań R. Kuntzego, J. Karpińskiego’, K. Petrusewicza i K0 Tarwida. Równocześnie rozwijały się badania z zakresu fitosocjologii oraz ochrony przyrody. Z grona uczo­nych reprezentujących te kierunki wymienić należy S, Kulczyńskiego, X Paczoskiego, B. Pawłowskiego1, D. Szymkiewicza, WŁ Szafera, B. Wo-diczkę. Problematykę ekologiczną w badaniach hydrobiologicznych roz­wijali tacy uczeni, jak J. Bowkiewicz, K. Demel, Z, Koźmiński, A. Li­tyński, J. Mikulski, L. Pawłowski, J.*Rzóska, M. Stangenberg I J. Wisz­niewski. Wra:2 2 pierwszymi wynikami prac badawczych nad ekosyste­mami lądowymi i słodkowodnymi idee ekologiczne zaczęły docierać również do nauk stosowanych, takich jak ochrona lasu i roślin. Osiągnięcia uczonych polskich okresu międzywojennego stworzyły grunt pod powsta­nie i rozwój nauk ekologicznych w Polsce w okresie powojennym, kiedy to ekologia rozwija się już jako samodzielna dyscyplina badawcza. Rys historyczny ważniejszych wydarzeń oraz zarys dorobku ... czytaj dalej

Idea wyodrębnienia spośród różnych systemów biologicznych układów 0    najwyższym stopniu zorganizowania zrodziła się w XIX w. Po raz pierwszy sformułował ją Möbius (1899). Dla takich układów stworzył on pojęcie biocenozy. Jest to skupienie organizmów o określonym składzie gatunkowym, określonych stosunkach ilościowych oraz powiązaniach występujących między komponentami biologicznymi a ich środowiskiem. Badania nad zespołami życia w środowiskach wodnych,, szczególnie morskich, wyprzedziły badania biocenotyczne na lądzie. W pierwszym okresie wiedza ekologiczna o biocenozach wodnych była jeszcze bardzo niewielka. Wyjaśniono strefowość rozmieszczenia organizmów oraz zdefiniowano takie grupy ekologiczne, jak plankton (Hensen 1887), bentos nekton (Haeckel 1890). Ekologiczny punkt widzenia do badań limnologicznych wprowadził Forbes (1887) w swej pracy „The Lake as micro-kosm”. Początek XX w. zaznacza się rozwojem badań nad biocenozami lądowymi. Pierwsze zestawienie pojęć biocenotycznych w odniesieniu do zwierząt podaje Fr. Dahl (1903-1908), w tym samym czasie trzej badacze amerykańscy: Clements (1905-1918), Adams (1906-1915) i Shelford (1907-1913) dali wykład zawierający zarówno zasady, metody, jak i szczegółowe opisy ... czytaj dalej

Badania nad populacjami rozpoczęły się w XVIII w. od opisu zjawisk demograficznych, obserwowanych w populacjach ludzkich. Do ważniejszych odkryć tego wieku należy zaliczyć rozważania Malthusa (1798) nad wykładniczym rozwojem populacji ludzkiej. Verhulst (1838) wykrywa następnie krzywą logistyczną rozwoju populacji, która stanowi zaprzeczenie koncepcji Malthusa. Idea związku przegęszczenia populacji z wymieraniem gatunków przyrodniczych przewija się w pracach Buff ona (1749) i Bruknera (1767), jak wskazuje Naumow (1970) posługiwali się nią liczni przyrodnicy tego okresu. Pierwszych dowodów prawdziwości tej teorii dostarczył Fan* (1843), wykazując związek wskaźnika śmiertelności z zagęszczeniem populacji ludzkiej. Koncepcję wpływu przegęszczenia w przyrodzie na nasilenie walki o byt rozwinął następnie K. Darwin w swej teorii ewolucyjnej. Dane demografów i rozważania ewolucyjne nie miały jednak większego wpływu na rozwój badań ekologicznych nad populacjami. W XIX w. ekologia znajduje się jeszcze na etapie formułowania podstawowych pojęć. Badania dotyczą głównie reakcji ekologicznych osobnika. Materiały do wstępnych badań populacyjnych gromadzone są przez rolników i myśliwych, dotyczą one przede wszystkim okresowej fluktuacji ... czytaj dalej

Badania biogeograficzne rozpoczęte już w XVIII w. przez przyrodników badających obszary terenów pozaueropejskich, rozwijały się w różnych kierunkach. Dla powstania ekologii szczególnie ważne są wyniki tych badań, które wpłynęły bezpośrednio na rozwój koncepcji ekologicznych. W XVIII w. do znanych zoologów prowadzących obserwacje o charakterze ekologicznym należał P. S. Pallas (1741-1811) badający obszary Europy i Azji, głównie imperium rosyjskiego. Pierwsze ekologiczne przedstawienie zagadnień geografii roślin zawdzięczamy A. Humboldtowi (1850), jego sugestywne „Obrazy Natury”, przedstawiające florę różnych stref geograficznych Wenezueli, stanowiły natchnienie dla botaników zajmujących się zagadnieniami geograficznymi. Moment wyodrębnienia się ekologii jako dyscypliny naukowej wiąże się bezpośrednio z ukazaniem się książki duńskiego ekologa i geografa roślin Warminga (1895) pt. „Zbiorowiska roślinne1, zarys ekologicznej geografii roślin”. W pracy tej wykazano, jak czynniki środowiska decydują o składzie, strukturze i gospodarce zespołów roślinnych, W trzy lata później ukazuje się praca Schimpera, w której tezy Warminga zostają rozwinięte, ponadto wskazano na ścisłe powiązania między ekologią ... czytaj dalej