Związki i procesy ekologiczne, jakie zachodzą powszechnie w przyrodzie, realizują się w różnych układach. Koncepcję układu ekologicznego opracował Tansley (1935). Badacz ten stwierdził, że zjawiska ekologiczne zachodzą 2 reguły w układach złożonych, w których występuje jeden lub więcej komponentów biologicznych oraz środowisko. Istotą układu ekologicznego, nazwanego przez Tansleya ekosystemem jest zachodzenie w jego obrębie zjawisk i zależności decydujących o funkcjonowaniu tego układu jako całości. Szczegółową klasyfikację układów ekologicznych zaproponował Schwerdtfeger (1963) na podstawie definicji Tansleya (1935) oraz wyników rozważań teoretycznych innych badaczy, którzy zajmowali się charakterystyką układów ekologicznych. Pojęciem ekosystemu określamy wszelkie układy przyrodnicze, w obrębie których realizują się zjawiska, zachodzą związki i przebiegają procesy o charakterze ekologicznym. Wyróżniamy trzy typy ekosystemów: 1. Monocen (Friederichs 1958) jest najprostszym układem ekologicznym. W jego skład wchodzi pojedynczy organizm oraz jego bezpośrednie otoczenie (środowisko), określone pojęciem monotypu. W obrębie mono-cenu realizuje się cykl pierwotny zależności ekologicznych. 2. Democen ... czytaj dalej
Poziom organizmu. Ekologię pojedynczego organizmu stanowią zjawiska objęte koncepcją cyklu pierwotnego (Clements i Shelford 1939). Do organizmów docierają bodźce i oddziaływania środowiska fizykochemicznego, określone jako akcje. Wpływ organizmu na środowisko’, określony jako reakcja, obejmuje zarówno wyczerpywanie zasobów znajdujących się w środowisku, jak również przekształcanie go przez wydzielanie i wydalanie do niego substancji wytworzonych przez organizm. Cykl pierwotny, jako jedyna forma stosunków ekologicznych, realizuje się w przyrodzie tylko wyjątkowo, w przypadkach pionierskiego zasiedlenia miejsc pozbawionych życia. W normalnych warunkach na cykl ten nakłada się cykl wtórny, wynikający ze współżycia ze sobą osobników należących zarówno do tego samego, jak też i do innych gatunków. Poziom populacji. Na każdą populację przyrodniczą działają siły powodujące redukcję liczebności. Przyczyny redukcji leżą zarówno w niszczącym oddziaływaniu środowiska: akcjach letalnych, śmiertelności fizjologicznej, jak też oddziaływaniu organizmów należących do innych gatunków, dla których populacja jest źródłem pokarmu lub konkurentem. Podstawowym typem koakcji wewnątrzpopulacyjnęj jest propagacja. Obejmuje ona ... czytaj dalej
Złożona grupa zjawisk, określanych jako ekologiczne, występuje na trzech szczeblach organizacji przyrody żywej: osobniczym, populacyjnym i biocenotycznym. Zjawiska ekologiczne cechuje powszechność i spontaniczność, występują one zarówno na całej kuli ziemskiej, jak i w laboratorium, gdzie możemy je obserwować i modelować w mikroskali. Zjawiska ekologiczne zachodzą samorzutnie wszędzie tam, gdzie występują organizmy. Są one z reguły wymierzalne poprzez badania ilościowe i mogą być przedstawiane w odpowiednim układzie jednostek stosowanych w ekologii. Do zjawisk ekologicznych zaliczamy zarówno stany przyrody żywej, procesy w niej zachodzące, zależności oraz mechanizmy ekologiczne, kierujące układem stosunków ekologicznych. Stany ekologiczne określają sytuację przyrodniczą, powstałą w wyniku działania sił biologicznych, fizycznych i chemicznych, Bożnanie całkowitego zasiedlenia określonej przestrzeni przez organizmy stanowi przykład stanu ekologicznego. Stan taki można określić poprzez podanie np. całkowitej biomasy roślin występujących na 1 ha lasu, czy też liczby jeleni zamieszkujących dany las. W innych przypadkach stanem ekologicznym będzie liczba bakterii w 1 mm3 wody lub skoczogonków w 1 cm3 gleby. Są to stany ... czytaj dalej
Organizm. Stanowi najlepiej poznaną jednostkę przyrody. Badania nad tym układem oraz poznanie podstawowych prawidłowości związanych z jego strukturą i funkcjonowaniem wyprzedziły znacznie poznawanie innych układów biologicznych. Dyscypliny biologiczne zajmujące się organizmem są też bardziej rozwinięte niż inne. Należą tu anatomia, systematyka, fizjologia, embriologia i po części genetyka. Stosunek organizmów do otoczenia, zwanego środowiskiem, jest przedmiotem zainteresowania ekologii organizmów. Populacja. Pod pojęciem tym rozumiemy zbiorowości osobników należących do jednego gatunku i zamieszkujących wspólny obszar. Populację stanowić będzie więc ogół ludzi zamieszkujących np. jedno miasto lub kraj, jak również kolonia pleśni rozwijająca się na przetworach owocowych, czy też miękki kobierzec utworzony przez łan bliźniczki (Nardus stricta). Każda zbiorowość osobników, należących do jednego gatunku biologicznego, ma określoną strukturę genetyczną, która wyraża się również w postaci zmienności morfologicznej osobników wchodzących w skład populacji. Występuje tu również struktura ekologiczna, będąca wynikiem zróżnicowania typu demograficznego, np. struktura wiekowa, płodność i śmiertelność. Zjawiska ... czytaj dalej
Zakres i podział. Ekologia należy do młodych dyscyplin biologicznych, obejmuje ona kręgiem swych zainteresowań olbrzymi zakres zjawisk biologicznych, powszechnych wszędzie tam, gdzie występują żywe organizmy. Badania ekologiczne znajdują się w fazie burzliwego rozwoju. W różnych ośrodkach naukowych powstają i rozwijają się nowe „szkoły ekologiczne” i związane z nimi kierunki badawcze. W takiej sytuacji wewnętrzny podział ekologii na działy nie może być uznany za zakończony. Wyodrębniane gałęzie nauk ekologicznych uwarunkowane są głównie historycznie, a nie względami wynikającymi z zasad klasyfikacji nauk. Ekologia ogólna zajmuje się opracowywaniem zasad i badaniem prawidłowości odnoszących się do wszystkich typów ekosystemów. Ekologia roślin bada głównie prawidłowości związku organizmów roślinnych ze środowiskiem, zaś fitosoejologia zajmuje się analizą struktury zbiorowisk roślinnych. Specyficzną problematykę reprezentuje ekologia zwierząt, dominują tu zagadnienia dynamiki liczebności i organizacji układów. Jeszcze inaczej potraktowany podział ekologii wyróżnia w jej obrębie autekologię — naukę o tolerancji środowiskowej organizmów, populaejolo-gię9 czyli demekologię badającą zasady ... czytaj dalej