Ekologia

W środowisku glebowym woda występuje w różnorodnych postaciach, których znaczenie dla żywych organizmów jest niejednakowe. Woda związana chemicznie stanowi część składową różnych związków występujących w glebach. Woda ta nie bierze udziału w gospodarce wodnej gleby ani zamieszkujących ją organizmów.
Woda w postaci pary wodnej. Wilgotność względna powietrza glebowego jest zbliżona do 100€/o, najczęściej wyższa niż powietrza znajdującego się nad powierzchnią gleby. Wilgotność powietrza glebowego i samej gleby jest silnie nawzajem uzależniona. Stwierdzono, że przy znacznym przesuszeniu gleby, wilgotność powietrza glebowego może spadać nawet do 62%. Woda związana jest siłami molekularnymi z cząsteczkami gleby. Wokół bardzo drobnych, koloidalnych cząsteczek gleby wytwarza się pole sił elektrycznych, pod wpływem których zaadsorbowane są dipole, jony pary wodnej’, które tworzą tzw. wodę higroskopową i błonkowatą. Ten typ wody jest mało dostępny dla roślin, które nie mogą wytworzyć siły ssącej przewyższającej siłę adsorpcji.
Woda kapilarna. Wypełnia ona włoskowate kanaliki między cząsteczkami gleby. Zjawisko włoskowatości występuje w kapilarach o średnicy poniżej 3 mm. Takimi kanalikami woda może poruszać się w różnych kierunkach na zasadzie działania napięcia powierzchniowego*. Woda kapilarna jest pobierana poprzez rośliny, a w przypadku roślin o płytkim, systemie korzeniowym stanowi główne źródło zaopatrzenia organizmu w wodę.
Woda grawitacyjna lub wolna. Znajduje się pod działaniem sił ciężkości. Wypełnia ona niekapilarne przestwory glebowe i przemieszcza się w głąb gleby, jest ona łatwo dostępna dla roślin. Woda gruntowa powstaje z wód grawitacyjnych, które w swym ruchu dotarły do warstwy nieprzepuszczalnej i tutaj zalegają. Jeśli warstwy nieprzepuszczalne położone są tak blisko powierzchni gruntu, że woda gruntowa poprzez wodę włosków atą łączy się bezpośrednio ze strefą wyparowywania, mamy do czynienia z wodami gruntowymi zaskórnymi.
Pojemność wodna gleb zależna jest od ich składu mechnieznego, struktury i zawartości substancji koloidalnych, przy czym im więcej w glebie cząsteczek drobnoziarnistych, o średnicach mniejszych od 0,01 mm, tym większa pojemność wodna. Zawartość wody w glebie zmienia się zależnie od opadów i temperatury, przy czym jako krytyczną zawartość wody określa się taką, w której następuje więdnięcie roślin, nie będących już w stanie doprowadzić wody z gleby do komórek. Sytuacja taka powstaje w czarnoziemach przy 13-19% wilgotności, w glebach darniowo-bielico-wych przy 5,6-10,5% wilgotności gleby.